Gisteren vertelde een van mijn vrienden dat hij deze week weer een training vanuit zijn werk heeft. En dat er s middags een trainingsacteur bij is. Dat vond ik natuurlijk leuk om te horen. Maar daar dacht hij toch even anders over. Want mijn vriend is het wel een beetje zat, iedere keer weer die rollenspellen met acteurs.
Wat bleek (want ik vroeg natuurlijk wel even door 
in de trainingen die hij had gevolgd werd het rollenspel altijd hetzelfde ingezet: iedereen brengt een eigen casus in. En die worden n voor n in een rollenspel met de acteur uitgespeeld. Vooraan de groep aan een aparte tafel.
Logisch dat hij het zat is. Als het altijd zo gaat, dan is een rollenspel met ‘die acteur’ natuurlijk ook erg saai. Maar dat kan ook anders! Want er zijn heel veel verschillende manieren waarop je een rollenspel in een training kunt inzetten.
In dit artikel beschrijf ik 5 van deze werkvormen voor het rollenspel (en nu maar hopen dat de trainer van mijn vriend dit artikel ook leest 
)
1. Hoefijzer
Het hoefijzer is een werkvorm die je goed kunt gebruiken om deelnemers kennis te laten maken met het werken met een acteur. Tevens kun je deze vorm inzetten voor het trainen van specifieke vaardigheden.
De cursisten zitten of staan in een halve cirkel (het hoefijzer). De acteur gaat voor een willekeurige cursist staan en er vindt een zeer kort rollenspel plaats (30 sec. tot een minuut). Vervolgens gaat de acteur voor een andere cursist staan. En ook met deze cursist vindt een kort rollenspel plaats. En zo gaat de acteur op willekeurige volgorde alle cursisten af. Iedereen komt dus aan de beurt. Na twee tot drie cursisten geeft de trainingsacteur feedback.
2. Simulatie zonder aanloop
Bij een simulatie zonder aanloop start het rollenspel midden in een gesprek. Er is geen opbouw in het gesprek, het rollenspel begint precies op dat moment dat er een specifieke vaardigheid moet worden ingezet. Bijvoorbeeld afronden.
Het voordeel is dat dit veel tijd scheelt (er is geen aanloop) en dat er ingezoomd wordt op n deel van een gesprek. Wanneer je dit vervolgens door verschillende deelnemers laat spelen, zien zij verschillende varianten.
3. Oefenen in de U-vorm
Dit is een dynamische manier om de rollenspellen te doen. De tafels staan in een U-vorm opgesteld en de deelnemers blijven op hun plaats zitten. De acteur schuift met zijn stoel bij n van de deelnemers aan en het rollenspel begint. Als het rollenspel stil gelegd wordt (door deelnemer of trainer) volgt de nabespreking. Wanneer n van de deelnemers tijdens de nabespreking aangeeft het anders gedaan te hebben pakt de acteur zijn stoel en schuift bij die betreffende deelnemer aan. En het rollenspel start opnieuw.
Doordat deelnemers op hun eigen plek mogen blijven zitten, wordt het doen van een rollenspel als minder eng ervaren. Daarnaast is bij deze werkvorm de betrokkenheid hoog (want de acteur kan ook bij jou aan tafel gaan zitten).
4. In fasen
Deze werkvorm is ideaal voor trainingen waarin een gespreksmodel met duidelijke fasen aangeleerd wordt. De verschillende fasen van het gespreksmodel worden door verschillende deelnemers geoefend. De eerste deelnemer oefent het eerste gedeelte. Daarna is de nabespreking en gaat de volgende deelnemer verder met de tweede fase van het gesprek. Zo worden alle fasen van het gesprek afgewerkt.
Het voordeel van deze werkvorm is dat iedere gespreksfase uitgebreid aan bod komt. Deelnemers ervaren duidelijk waar fasen in elkaar overgaan.
5. Teams
De groep wordt in twee teams verdeeld en ieder team bereid het rollenspel voor. Een van de teams bereidt de eigen rol voor en bepaalt wie van hen het rollenspel gaat spelen. Het andere team bereidt samen met de trainingsacteur de tegenrol voor. Als het rollenspel begint, mogen beide teams time outs nemen als hun afgevaardigde vastloopt of dingen doet waar ze het niet mee eens zijn.
In deze vorm zijn alle deelnemers aktief betrokken. Daarnaast geeft het de deelnemers inzicht in de gedachten en overtuigingen van de tegenrol.
Andere werkvormen met trainingsacteurs
- Stap met je deelnemers in een carrousel
- Ik leg het nog één keer uit
- Het hoefijzer
- Dansend door de Roos van Leary
- Regiemodel
- Groepsoefening feedback geven
Heb jij ervaring met één van deze werkvormen of weet jij nog leuke andere werkvormen, dan hoor ik dat graag!
Hoi Selma, ik heb met meerdere van bovenstaande versies ervaring. Zelf heb ik als cursist laatst het hoefijzer weer eens meegemaakt. Ik vond het erg prettig om even de tijd te krijgen om aan de acteur te wennen. Bij ons bleef de acteur (schuin voor de groep zitten). We mochten allemaal een (open) vraag stellen en het mooiste was als je kon doorvragen op hetgeen al gezegd was. Blijft altijd goed om te oefenen en een prettige en veilige manier om te beginnen.
Geplaatst door: Anke Fokkens | 22-06-09 om 08:06
@Anke Iedere keer dat ik het hoefijzer met deelnemers doe, is mijn ervaring zoals die van jou: een fijne werkvorm om een training mee te beginnen n om kennis te maken met de acteur.
Geplaatst door: Selma Foeken | 28-06-09 om 07:06
Ik werk zelf graag op verschillende manieren met een acteur in trainingen. De hoefijzer en U vorm zijn mij bekend.
Laatst heb ik psycho drama gebruikt waarbij de acteur de aangever was. Een deelnemer kwam met een leervraag om assertiever te worden. Ik heb toen de groep gebruikt als instrument. De deelnemers liepen kris kras door de ruimte. De speler had als opdracht om de groep tot stilstand te roepen. De acteur had als opdracht om contact te maken met de vraag van de speler. In eerste instantie was het appel van de speler onvoldoende om de groep tot stilstand te brengen. Door haar dit te laten ervaren kreeg ze inzicht in haar overtuiingen en gedrag. Uiteindelijk wist ze de groep met haar actie te bereiken.
Geplaatst door: Hajo Loos | 03-08-09 om 07:08