Ik ben jarenlang een fanatieke theatersporter geweest. Als theatersporter speel je samen met je team wedstrijden improvisatietoneel. Het team dat het beste kan improviseren is de winnaar.
De input voor de scènes wordt gegeven door het publiek. De mensen in de zaal bepalen bijvoorbeeld de locatie, een voorwerp, de relatie tussen twee mensen of de titel van het lied dat gezongen moet worden.
Dit vraagt nogal wat van het publiek! Zeker omdat de meeste mensen niet gewend zijn dat ze actief moeten zijn bij een theatervoorstelling.
Om ervoor te zorgen dat het publiek suggesties durft te roepen, is er daarom voorafgaand aan een wedstrijd altijd een warming-up. Deze warming-up bestaat vaak uit het met z’n allen tegelijk de volgende vragen beantwoorden: Wat is je naam? Je hobby? Je lievelingskleur? Je favoriete locatie?
Hierdoor wennen zij alvast aan het roepen van suggesties. En doordat iedereen tegelijk moet roepen, is het lekker veilig.
Gek genoeg doen veel trainers voorafgaand aan het rollenspel helemaal geen warming-up met hun deelnemers. In veel trainingen zitten deelnemers de hele ochtend te luisteren naar de theorie.
Wanneer ’s middags de trainingsacteur aanschuift, wordt er ineens van de deelnemers verwacht dat zij in beweging komen.
En waar het publiek bij een theatersportwedstrijd lekker veilig op zijn eigen plek mag blijven zitten (vaak anoniem dankzij de donkere theaterzaal), wordt van de deelnemers van een training zelfs verwacht dat zij zélf op het toneel gaan staan.
Want zo voelt het als je als deelnemer voorin het lokaal samen met de trainingsacteur ineens een rollenspel moet gaan spelen.
Om ervoor te zorgen dat de overgang voor deelnemers minder groot is, is het handig ook in je training een warming-up te doen. De werkvorm ‘Allemaal tegelijk oefenen’ kun je daar bijvoorbeeld goed voor gebruiken.
Werkvorm: allemaal tegelijk oefenen
Zet de tafels aan de kant en maak twee rijen met stoelen. Zet deze twee rijen tegenover elkaar. Verdeel de groep in tweetallen en vraag ieder tweetal tegenover elkaar te gaan zitten.
Breng een casus in die past bij het leerdoel van je training. Bijvoorbeeld het aanspreken van een medewerker op het feit dat hij deze week al drie keer te laat is geweest. Zorg dat de casus voor de deelnemers helder is.
Bepaal wie welke rol speelt. Dus in het voorbeeld welke rij de leidinggevende speelt en welke rij de medewerker. Start het rollenspel.
Alle tweetallen spelen nu hetzelfde rollenspel. Tegelijk en naast elkaar. Je geeft ze hierdoor de gelegenheid alvast te wennen aan het doen van een rollenspel.
Laat de deelnemers na een paar minuten van rol wisselen. Hierdoor krijgt iedere deelnemer niet alleen de gelegenheid een keer als leidinggevende te oefenen, hij ervaart ook hoe het is om de huid van de medewerker te kruipen.
Variaties
- Je kunt na één rollenspel de deelnemers vragen allemaal een plek op te schuiven. Laat hen vervolgens dezelfde casus nog een keer spelen. Hierdoor ervaren zij verschillende aanpakken.
- Heb je een groep met een oneven aantal deelnemers? Laat de trainingsacteur alvast meedoen.
Nabespreking
Verzamel tips uit de groep voor de aanpak van deze casus. In dit geval: hoe spreek je een medewerker aan die deze week al drie keer te laat is geweest.
Vraag nu aan de groep wie deze casus met de trainingsacteur wil spelen. De deelnemer kan hierbij gebruik maken van de tips die je net verzameld hebt.
(Bron werkvorm: Toolbox voor trainingsacteurs)
Doe jij een warming-up?
Ik ben erg benieuwd wat je van deze werkvorm vindt! En of jij ook een warming-up met je groep doet. Je kunt je reactie (en jouw warming-up) hieronder geven.
Meer werkvormen?
Vond je dit een interessant artikel? Abonneer je dan op mijn gratis nieuwsbrief en ontvang iedere twee weken een artikel met leuke werkvormen, tips over trainingsacteren en over en rollenspelen.
Of bestel mijn GRATIS E-book ’12 werkvormen voor in je training’
Andere werkvormen met trainingsacteurs
- Stap met je deelnemers in een carrousel
- Ik leg het nog één keer uit
- Het hoefijzer
- Dansend door de Roos van Leary
- Regiemodel
- Groepsoefening feedback geven
- Wat zou jij doen?
photo credit: Ovi Gherman
Ha Selma (en natuurlijk andere geinteresseerden),
Helemaal waar, dat een warming-up deelnemers over hun speelschroom heen kan helpen. Mijn tips (als aanvulling op wat Selma hier al over schrijft)
Ik laat de trainingsacteurs altijd al ‘s ochtends komen.
Ze doen gewoon mee (als deelnemer) tijdens de kennismakingswerkvorm. Afhankelijk van de voorgeschiedenis van de groep, de te verwachten schroom etc. kies ik de werkvomen. Bv. als er veel schroom is, dan start ik met observatiewerkvormen, zodat men aan de trainingsacteur went. Ook regievormen waarbij de groep imput levert passen in deze opbouw. Rollenspellen met acteur doe ik vrijwel altijd in kleine groepen. Dit kan ook doordat ik zelf de trainer-trainingsacteurrol combineer. Afhankelijk van het beschikbare budget kan ik dan al 2 en soms zelfs 3 oefengroepen maken. Ik las soms ook fases in het programma in waarin deelnemers 1 op 1 met de trainingsacteur kunnen oefenen. Een duidelijk doel kiezen voor het rollenspel, feedbackregels afspreken,
helpen ook om het veilig te maken. Bij sommige opdrachtgevers krijg ik de gelegenheid om intakegesprekken te voeren met de deelnemers. Ik stel dan altijd de vraag wat men tot dusverre voor ervaringen heeft gehad met trainingsacteurs en rollenspellen. Het feit dat ik deze vraag stel waarderen de deelnemers erg. Ik leg ook altijd uit dat een trainingsacteur ‘levend trainingsmateriaal’ is, waar de deelnemer sturing aan kan geven dmv leervragen, leerwensen (ook ter plekke) kenbaar te maken. Tot slot: bij een In Companytraining voor een bedrijf ben ik op dit alles extra alert. Mensen kunnen dan extra last krijgen van zich te moeten bewijzen tov. een collega, waardoor ze zich niet kwetsbaar op kunnen of durven stellen. Een deelnemer die niet wil mag van mij ook kijken.
Van deze laatste mogelijkheid maakt eigenlijk zelden iemand gebruik, omdat deelnemers voelen dat er zorgvuldig met hen omgesprongen wordt en omdat men heel goed weet dat een rollenspel een uiterst effectief leermiddel is.
Geplaatst door: Helma Faber | 19-01-12 om 01:01
Uitstekende warming-up, Selma. Ga ik ook toepassen, als ik weer eens een rollenspel doe.
Ik doe graag eerst een regiescene of een carrousel met alle deelnemers en/of verleid de deelnemers door lastige situaties te inventariseren en dan eerst met elkaar van gedachten te wisselen over hoe je dat kan aanpakken. Daarna introduceer ik het rollenspel als gelegenheid om te experimenteren met de verschillende mogelijkheden. Zodoende is gedrag van deelnemers in het rollenspel niet vanzelfsprekend een weergave van hoe ze het ‘in het echt’ doen en dat creeert een sfeer waarin het experimentje ook mag mislukken (ze zijn veel vrijer en minder beoordelingsbeducht). De casuistiek is ook (vrijwel) altijd afkomstig uit de groep i.p.v. voorbedachte situaties.
Vaak heeft bij mij ook bijna niemand zin in rollenspel, maar na afloop vonden velen het toch het leukste en meest leerzame onderdeel. Ik ben ervan overtuigd dat dat is omdat ik veel benoem wat goed gaat en waarom dat zo werkt. Ook doe ik vaak kleine stukjes met korte nabesprekingen, zodat deelnemers gelegenheid hebben om het (nog) beter/effectiever te doen door concrete aanwijzingen toe te passen. Vaak ook weer als expermentje om te kijken hoe dat uitpakt. Dat geeft ze het gevoel reeds (behoorlijk) competent te zijn; dat de aangereikte ontwikkelpunten realiseerbaar voor ze zijn en aansluiten op aanwezige vaardigheden en kwaliteiten; en vooral dat hun ontwikkeling al tijdens de training is begonnen (i.t.t. dat dat achteraf nog moet gebeuren). Er wordt geen nieuw gedrag opgedrongen, want er zijn vele wegen naar Rome, elk met voor- en nadelen. Ook actieve deelname aan een rollenspel is vrijwillig.
Ik hoor vaak dat deze werkwijze in contrast staat met eerdere ervaringen van deelnemers waarin ze in de nabespreking werden afgebrand en zonder ‘herkansing’ werden overspoeld met te veel leer-/verbeterpunten, die bovendien lang niet altijd aansloten op hun eigen overtuigingen, belevingswereld, gewoonten en vaardigheden.
Veel succes en plezier allemaal!
Geplaatst door: Paul Fransen | 19-01-12 om 02:01
Dank voor jullie zeer uitgebreide aanvullingen en tips Helma en Paul!
Geplaatst door: Selma Foeken | 19-01-12 om 07:01
Leuk idee Selma, zoals je weet ben ik bezig met het opzetten van workshops. Het is een goed idee om op deze manier te beginnen, het ijs is meteen gebroken, voor de deelnemers.
Dank je voor de vele goede tips
Mariet
Geplaatst door: Mariet Verheijen | 19-01-12 om 08:01
Graag gedaan Mariet! En heb je ook de tips van Helma en Paul gelezen? Die geven ook heel veel goede tips.
Geplaatst door: Selma Foeken | 19-01-12 om 08:01
Hai Selma,
Je hebt voor mij een probleem opgelost voor een lezing die ik binnenkort ga houden. Nu weet ik hoe ik het actieve gedeelte ga invullen.
Hartelijk bedankt voor je inspiratie!
Groet,
Jeanette
Geplaatst door: Jeanette de Haas | 21-01-12 om 06:01
Leuke tips Selma, Helma en Paul; inspirerend en herkenbaar !
Wat goed Helma dat je de trainingsacteurs al in de ochtend laat komen. Op die manier worden we veel meer onderdeel van de groep en kan je vanaf het begin al de theorie afwisselen met oefeningen. Helaas merk ik dat hier de laatste tijd geen budget meer voor is en moeten de rollenspelen noodgedwongen in de middag allemaal achter elkaar plaatsvinden om zoveel mogelijk deelnemers aan bod te kunnen laten komen.
Als er geen tijd is voor een warming up werkvorm probeer ik in ieder geval mijn kennismaking met de groep d.m.v. een oefening te laten plaatsvinden.
De deelnemers mogen mij vragen stellen over wie ik ben, wat ik kom doen en hoe ik werk en in mijn antwoord laat ik merken al merken wat de vraag bij me oproept. Gesloten vragen beantwoord ik met ja of nee, ik reageer op meerkeuzevragen en suggestieve vragen etc..
Dit verloopt meestal meteen in een leuke, lacherige sfeer wat het ijs breekt.
Evt. kan het zelfs een echte communicatieoefening worden door het uit te breiden met LSD (luisteren,samenvatten, doorvragen)
Op deze manier is iedereen voordat de rollenspelen beginnen al een keer met me in gesprek geweest en heb ik alle deelnemers 1 voor 1 heel even aandacht kunnen schenken.
ik ben benieuwd naar nog meer ervaringen.
groet Berdine
Geplaatst door: Berdine Segers | 23-01-12 om 10:01
@Jeanette Wat leuk om te horen! Veel plezier met de lezing!
@Berdine Dank voor je aanvulling! Het is ook mijn ervaring dat trainers (vaak uit kosten overweging) de trainingsacteur alleen in de middag laten komen.
Voor iedereen die de oefening niet kent die Berdine beschrijft: je kunt hem hier vinden: http://www.selmafoeken.nl/2006/07/oefening_luiste.html (kijk ook even bij reacties, daar staan hele leuke aanvullingen / variaties op deze oefening). De LSD oefening is, zoals Berdine ook beschrijft, een hele leuke warming-up oefening.
Geplaatst door: Selma Foeken | 24-01-12 om 11:01